Funkcjonariusze rzeszowskiej SB sfałszowali dokumentację operacyjną dotyczącą znanego poety i prozaika Janusza Koryla.

Marcin Maruszak

Takie są ustalenia Sądu Okręgowego w Rzeszowie, który pod przewodnictwem SSO Małgorzaty Moskwa wydał w dniu 27 XII 2013 r. wyrok w bezprecedensowej sprawie z prywatnego powództwa Janusza Koryla o naruszenie dóbr osobistych, poprzez określenie go „tajnym współpracownikiem” i „donosicielem” SB w książce pt. „Bagno”. Postępowanie toczyło się bez powołania biegłych z Instytutu Pamięci Narodowej. W dniu 26 czerwca o godz. 13.30 w siedzibie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie sala nr 46 odbędzie się rozprawa apelacyjna w tej sprawie.  

Kopia pierwszej strony wyroku w sprawie I C 1445/11. Ze zbiorów THR

Kopia pierwszej strony wyroku w sprawie I C 1445/11. Ze zbiorów THR

 Ultimatum wobec agentów

W 2001 roku, w odpowiedzi na apel Instytutu Pamięci Narodowej (IPN), Wiesław Zieliński ówczesny Prezes Oddziału Rzeszowskiego Związku Literatów Polskich (ZLP) oraz członek Zarządu Głównego ZLP zgłosił chęć zapoznania się ze zgromadzonymi w IPN materiałami na swój temat. Jak sam twierdzi w wywiadzie udzielonym kwartalnikowi „Tajna Historia Rzeszowa”, dokumenty te były dla niego szokiem. W 2004 roku zaczęły się w nich bowiem pojawiać nazwiska jego bliskich współpracowników z terenu związku. Z dokumentami SB zapoznało się wówczas wielu innych członków ZLP, którzy nie kryli swego oburzenia. Atmosfera w związku stawała się stopniowo coraz bardziej napięta. Oliwy do ognia dolała publikacja książki Joanny Siedleckiej pt. „Kryptonim Liryka. Bezpieka wobec literatów”, w której znalazły się informacje na temat tajnych współpracowników SB, działających w związku. W odpowiedzi na coraz częściej pojawiające się rewelacje o agenturze w ZLP, Wiesław Zieliński sporządził pismo potępiające współpracę członków Zarządu Głównego ZLP z bezpieką. Czytaj dalej

Dokumenty wywiadu AK. Wykaz aktywu komunistycznego oraz osób współpracujących i podejrzanych powiat Rzeszów (Cz. 3)

Poniżej prezentujemy w odpisie kolejną część dokumentu wywiadu Armii Krajowej, zawierającą trzecią setkę działaczy, współpracowników oraz osób podejrzanych o współpracę z PPR i GL z terenu powiatu rzeszowskiego w latach 1943-1944. Część pierwszą, wraz z odpowiednim wprowadzeniem historycznym zamieściliśmy w nr 1 Tajnej Historii Rzeszowa. Nazwiska i pseudonimy zostały ułożone w porządku alfabetycznym, zgodnie z oryginałem. Korekcie poddano jedynie błędy maszynowe i ortograficzne oraz uzupełniono interpunkcję. Rozwinięto także skróty oraz dodano przypisy tekstowe i rzeczowe. Czytaj dalej

Emocje w gronie byłych działaczy „Solidarności”. Sprawa zaginionych(?) w okresie stanu wojennego 3 milionów złotych z budżetu związku zdominowała prezentację „Aparatu represji  w Polsce Ludowej 1944-1989”.

Redaktor naczelny dr Dariusz Iwaneczko. Fot. S. Bury

Redaktor naczelny czasopisma „Aparat represji  w Polsce Ludowej 1944-1989” dr Dariusz Iwaneczko. Fot. S. Bury

Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie zaprezentował dwa najnowsze numery „Aparatu represji  w Polsce Ludowej 1944-1989”, jednego z najważniejszych czasopism tego typu w Europie środkowo-wschodniej, którego redaktorem naczelnym jest dr Dariusz Iwaneczko, historyk rzeszowskiego IPN. Promocja odbyła się 12 lutego 2014 r. w siedzibie Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie i przemknęła bez echa. Zabrakło przedstawicieli mediów regionalnych i ośrodków naukowych. Jest to sytuacja niezrozumiała zważywszy, że od dłuższego czasu ośrodki medialne i samorządowe zabiegają o szeroką promocję osiągnięć naukowych i kulturalnych naszego miasta. Czytaj dalej

Zapomniana wojna. Czy historię Konfederacji Barskiej będziemy musieli pisać na nowo?Ujawniamy nowe fakty i źródła dotyczące walk konfederackich na Podkarpaciu.

Krzysztof Bajrasz

 Bitwy i potyczki wojny konfederackiej (1768-1772) na terenie woj.  Podkarpackiego w źródłach.

Poniższy tekst jest wynikiem wieloletnich, żmudnych badań archiwalnych i stanowi pierwszą w historiografii próbę zestawienia źródeł dotyczących bitew i potyczek stoczonych przez oddziały Konfederatów Barskich z Rosjanami na terenie Podkarpacia. Wiele spośród omawianych tekstów zacytowano w Polsce po raz pierwszy. W wielu przypadkach, zawarte w omawianych źródłach informacje na temat danej potyczki są jedynymi jakie się zachowały i stanowią istotny materiał przyczynkarski do badań dziejów konfederacji. Mogą tym samym przyczynić się do rozwoju badań naukowych na ten temat, wzrostu świadomości historycznej i rozwoju postaw patriotycznych wśród mieszkańców Podkarpacia. Wydaje się to bardzo istotne, gdyż o dużej części potyczek i bitew zapomniano, nie przypomina o nich żaden pomnik lub tablica. Te miejsca wciąż czekają na odkrycie, upamiętnienie i zaistnienie na mapie ważnych wydarzeń historycznych regionu. Czytaj dalej

Leon Słowik ps. „Uzda”. Żołnierz niezłomny z Bratkowic

Leon S-owik w  mundurze 2 pu-ku strzelców podhala-skich

Leon Słowik w mundurze 2 pułku strzelców podhalańskich

Marcin Maruszak

Prawdopodobnie nigdy przedtem ani nigdy potem nie wydano i nie wykonano w Rzeszowie wyroku śmierci w czasie tak krótkim, jak to miało miejsce w 1947 roku wobec żołnierza AK i WiN Leona Słowika. Komunistyczny sąd i prokuratura w sposób niezwykle szybki i skrupulatny zlikwidowały i zatarły wszelkie ślady po człowieku, który stał się w okolicach Rzeszowa symbolem oporu przeciw narzuconej siłą władzy. Przez cały okres PRL niszczono wszelkie ślady jego działalności i pamięć o nim, którą władze komunistyczne uważały za szczególnie groźną. Zastanawiające jest to co dzieje się z pamięcią o Leonie Słowiku również dzisiaj. Nie umieszczono jego biogramu w wydanej przez rzeszowski IPN książce poświęconej skazanym na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Rzeszowie, a w wydawanej przez władze samorządowe „Trzcionce” oczerniono pamięć o nim i o jego kolegach z podziemia. Czy to tylko wynik przeoczenia, czy może działalności tzw. resortowych dzieci? Czytaj dalej

Historycy Instytutu Pamięci Narodowej ustalili kolejne miejsca pochówku ofiar zbrodni komunistycznych w Rzeszowie.

Marcin Maruszak

Grób działaczy Zrzeszenia WiN Władysława Koby, Leopolda Rząsy 
i Michała Zygo na starym cmentarzu w Zwięczycy znajduje się pod 
nieustanną opieką mieszkańców Rzeszowa (fot. M. Maruszak)

enia WiN Władysława Koby, Leopolda RzÂąsy i Michała Zygo na cmentarzu w Zwięczycy znajduje się pod nieustannÂą opiekÂą mieszkańców Rzeszowa (fot. M. Maruszak)

Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie zwraca się z apelem do osób posiadających wiedzę na temat  potajemnych pochówków dokonywanych przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego na cmentarzu Pobitno w Rzeszowie lub w innych miejscach na terenie Podkarpacia, a także do rodzin osób pozbawionych życia przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa, które nie znają miejsca pochówku swoich bliskich o kontakt pod numerem telefonu 17 860-60-23 lub adresami poczty elektronicznej:

boguslaw.kleszczynski@ipn.gov.plmiroslaw.surdej@ipn.gov.pl

Czytaj dalej

baner_v1

Autor: Marcin Maruszak

             Aby zrozumieć symbolikę związaną z sylwetkami żołnierzy AK z omawianego terenu, należy na wstępie przedstawić czytelnikowi szczegóły walk z Niemcami miejscowego zgrupowania AK w okresie akcji „Burza”. Ze względów militarnych i propagandowych największe znaczenie miała potyczka z wojskami niemieckimi w przysiółku „Gaj” wchodzącym w skład Boguchwały oraz pomoc udzielona przez miejscowych AK-owców wkraczającej na te tereny Armii Czerwonej.  Wieloletnie próby wymazania omawianych wydarzeń z podręczników historii oraz pamięci miejscowych mieszkańców, stanowią symboliczny przykład propagandy kłamstwa, na bazie której wielu miejscowych działaczy komunistycznych robiło karierę w partii i bezpiece. Czytaj dalej

WYJŚĆ Z BAGNA – od „Bagna” do „Sprawy obiektowej kryptonim MUZA”

Bagno

Z Wiesławem Zielińskim, pisarzem, o jego książkach:

„Bagno”(wydanej w 2011 r. poruszającej problematykę działań prowadzonych przez SB wobec Autora w środowisku literackim Rzeszowa lat 80 -tych) oraz przygotowywanej do druku „Sprawa obiektowa kryptonim MUZA” (dotyczącej działań bezpieki wobec lokalnego środowiska kulturalno- artystycznego) – rozmawia Sławek Bury

1Wiesław Stanisław Zieliński (ur.6 maja 1949 roku w Rzeszowie) −  poeta, prozaik, eseista, krytyk literacki, dziennikarz prasowy i radiowy. W latach 1990-1996 i 1999-2009 był prezesem rzeszowskiego oddziału Związku Literatów Polskich w Rzeszowie. Debiutował w 1972 roku wierszem „Geometria” zamieszczonym w rzeszowskim magazynie młodzieżowym „Prometej”.  Czytaj dalej

Rajd zgrupowania partyzanckiego „Zapory” po Podkarpaciu 31 lipca – 21 sierpnia 1946 r. Fakty i Mity.

Autor: Marcin Maruszak

Autorzy „Tajnej Historii Rzeszowa” dotarli do mjr Mariana Pawełczaka, por. Stanisława Ruska, por. Piotra Zwolaka i por. Zdzisława Harasima, ostatnich żyjących żołnierzy, uczestników rajdu zgrupowania partyzanckiego pod dowództwem majora Hieronima Dekutowskiego „Zapory” po Podkarpaciu, a także do innych świadków tamtych wydarzeń. Odnaleziono również dokumenty, które odkrywają nieznane dotąd epizody z walk prowadzonych przez oddział majora „Zapory” w okolicach Rzeszowa oraz rzucają nowe światło na działania organów bezpieczeństwa skierowane przeciwko dowodzonemu przez niego zgrupowaniu partyzanckiemu.

Lato 1946 r. Rzeszowszczyzna. Oddział Zapory. . .

Lato 1946 r. Oddział "Zapory" na Podkarpaciu

Czytaj dalej

Co się stało z 3 mln zł rzeszowskiej „Solidarności”?

Autor: Dariusz Iwaneczko

Dariusz Iwaneczko (ur. 1965), doktor, historyk. Zajmuje się dziejami najnowszymi Polski. Autor m.in. książek: „Urząd Bezpieczeństwa w Przemyślu 1944-1956″, „Opór społeczny a władza w Polsce południowo-wschodniej 1980-1989″, „Ogniwo strachu. Urząd Bezpieczeństwa w Lubaczowie 1944-1956″ oraz „Przypadek czy przeznaczenie. Karol Kazimierz Kostecki, ps. „Kostek” (1917-1998)”.

"Solidarność rzeszowska", Biuletyn informacyjny MKZ NSZZ "Solidarność" w Rzeszowie, Nr 91 /102/.

Głośna sprawa ukrycia 80 mln zł przez władze wrocławskiej „Solidarności” stała się kanwą filmu fabularnego. Była to największa kwota środków zgromadzonych ze składek członków NSZZ „S”, którą udało się zabezpieczyć przed władzą, która 13 grudnia 1981 r. wprowadziła stan wojenny.

Niewiele osób natomiast wie, że tego rodzaju zabiegi miały też miejsce m.in. w Krośnie, Przemyślu i Rzeszowie. Czytaj dalej

Jak w Rzeszowie śledziliśmy KGB

Z Januszem Szkutnikiem o jego dziennikach, „Solidarności”, komunistach, grach z bezpieką i agenturze

rozmawia Marcin Maruszak

Od następnego numeru THR będziemy publikować w odcinkach dzienniki Janusza Szkutnika historyka, antykwariusza i wydawcy, działacza Nurtu Niepodległościowego, w III RP działacza społecznego i politycznego. Tymczasem prezentujemy wywiad z autorem, w którym odsłania on kulisy swojej działalności opozycyjnej oraz wyjaśnia co skłoniło go do podjęcia decyzji o rozpoczęciu publikowania swoich notatek. 

IMG_6958Janusz Szkutnik, s. Zdzisława i Jadwigi z d. Kasperska urodził się w 1955 roku w Jarosławiu. W 1971-72 kształcił się w Zasadniczej Szkole Górniczej KWK Makoszowy w Zabrzu, z której został usunięty z wilczym biletem za działalność polityczną. Od 1973 pracował w Zakładach Graficznych w Rzeszowie Czytaj dalej

Rzeszowski aktyw PZPR wciąż u władzy?

lidZ Mirosławem Romańskim o jego najnowszej książce pt. „Funkcjonowanie nomenklatury partyjnej w województwie rzeszowskim w latach 1948/49-1990”

 rozmawia Marcin Maruszak

Mirosław ROMAŃSKI – ur. 24 IV 1975 r. w Rzeszowie, ukończył studia historyczne na Uniwersytecie Rzeszowskim. W latach 2006-2007 historyk Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie, doktor nauk humanistycznych w zakresie historii najnowszej. Autor ponad trzydziestu artykułów naukowych i sześciu publikacji książkowych. Prowadzi zajęcia dydaktyczne z historii współczesnej i politologii. W swoich badaniach koncentruje się na zagadnieniach społeczno-politycznych po 1945 r. w wymiarze lokalnym, ogólnopolskim oraz międzynarodowym. Czytaj dalej

Urząd do kontroli Kościoła.

Wywiad z dr Lidią Fiejdasz o książce jej autorstwa pt.: „Stosowanie prawa przez Wydział do Spraw Wyznań w Rzeszowie wobec duchownych Kościoła katolickiego w 1950-1973″, wydanej przez wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Fiejdasz Lidia

Lidia Fiejdasz – Absolwentka Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Kazimierza Wielkiego w Brzozowie. W latach 1999-2005 odbyła studia w zakresie prawa i prawa kanonicznego na Wydziale Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL. Od 2008 r. jest doktorem nauk prawnych w zakresie prawa, specjalność prawo wyznaniowe. Czytaj dalej

Michała Piwowara życie zuchwałe

„…za wycięcie szwadronu kawalerii bolszewickiej z CKM, który nacierał na białą broń zostałem odznaczony Krzyżem Walecznych po raz trzeci…”                                                                                                                                         M. Piwowar

Michał Piwowar w okresie II RP (Fot. ze zbiorów rodziny Piwowarów)

Pradziadek Michał 1Michał Piwowar rodem z Niechobrza to postać pod wieloma względami niezwykła i bardzo ważna dla lokalnej społeczności. Żołnierz Legionów Polskich, żołnierz 17 pułku piechoty, za udział w wojnie polsko-bolszewickiej trzykrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych, podoficer zawodowy Korpusu Ochrony Pogranicza, więzień Ostaszkowa i niemieckich oflagów, twórca konspiracji niepodległościowej i organizator AK w okolicach Niechobrza, działacz WiN, więzień stalinowski,  patriota, antykomunista i legendarny dowódca partyzancki. Większość swojego życia poświęcił służbie wolnej Rzeczypospolitej. Za to przez komunistów został skazany na wyniszczenie i zapomnienie. Dzisiaj, po wielu latach odkrywamy niezwykłe karty z jego życiorysu. Czytaj dalej

Dokumenty wywiadu AK. Wykaz aktywu komunistycznego oraz osób współpracujących i podejrzanych powiat Rzeszów (Cz. 2)

Poniżej prezentujemy w odpisie część dokumentu wywiadu Armii Krajowej, zawierającą kolejną setkę działaczy, współpracowników oraz osób podejrzanych o współpracę z PPR i GL z terenu powiatu rzeszowskiego w latach 1943-1944. Część pierwszą, wraz z odpowiednim wprowadzeniem historycznym zamieściliśmy w nr 1 Tajnej Historii Rzeszowa. Czytaj dalej

CZY W PRZYSZŁYM ROKU PRZEMÓWIĄ OFIARY ZBRODNI POPEŁNIONYCH NA RZESZOWSKIM ZAMKU?

Wywiad Marcina Maruszaka z Krzysztofem Szwagrzykiem

Krzysztof Szwagrzyk

Krzysztof Szwagrzyk, ur. 1964,
historyk, dr habilitowany, badacz struktur komunistycznego aparatu represji i podziemia niepodległościowego w Polsce, autor licznych publikacji poświęconych tej tematyce. Od wielu lat pracuje w Instytucie Pamięci Narodowej. Obecnie jest Pełnomocnikiem Prezesa IPN ds. poszukiwań miejsc pochówków ofiar terroru komunistycznego. Czytaj dalej

Rzeszowa sojusz z komuną

Autor: Sławomir Bury

Jak to możliwe że w samym centrum 200 tysięcznego miasta w XXI wieku bez rozgłosu ale z obecnością mediów lokalnych odbywa się „akademia” zorganizowana przez spadkobierców PZPR i legalnie działającą Komunistyczną Partię Polski ku czci Edwarda Gierka, byłego I sekretarza KC PZPR. Jeszcze kilka lat temu taka wiadomość mogłaby wydawać się ponurym żartem, dzisiaj to nasza rzeczywistość.

Plakat konferenci Czytaj dalej

Podwójnie „Wyklęty”. Sprawa Piotra Pięty ps. „Vis”.

Autor: Marcin Maruszak

Poniżej: Piotr Pięta, fot. z okresu wojny

Piotr Pięta

Podczas gdy cała Polska obchodzi co roku uroczyście Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych, większość rodzin ofiar terroru stalinowskiego nadal czeka na unieważnienie stalinowskich wyroków. Znaczna część wówczas represjonowanych, w oczach dzisiejszych sądów pozostaje z formalno-prawnego punktu widzenia zwykłymi przestępcami kryminalnymi. Czytaj dalej

Konfederaci barscy w Rzeszowie. Relacje Sebastiana Balawędroskiego z sierpnia 1769 r.

Autor: Krzysztof Bajrasz

Tryptyk Wiedemanna (zbiory Muzeum Okręgowego w Rzeszowie)

powyżej: Tryptyk Wiedemanna (zbiory Muzeum Okręgowego w Rzeszowie)

W deszczowe niedzielne popołudnie, 13 sierpnia 1769 roku, najbliższe okolice Rzeszowa stały się areną działań wojennych, w których z jednej strony uczestniczyły oddziały konfederatów barskich pod dowództwem księcia Jerzego Marcina Lubomirskiego i Filipa Radzimińskiego, z drugiej strony wojska rosyjskie walczące pod rozkazami majorów: Aleksieja Matwiejewicza Kurojedowa i Karla Magnusa (Iwanowicza) Salemana. Czytaj dalej